دنیای گسترده علوم آزمایشگاهی

آلودگی با انگلها یکی از مشکلات شایع کودکان است. هر چند که برخی از بیماری‌ها بیشتر در کودکان شایع است، اما واگیردار بودن این نوع از بیماری‌ها سبب می‏شود که همه اعضای خانواده به شکلی درگیر بیماری شوند، از جمله این بیماری‌ها می‏توان به بیماری‌های انگلی اشاره کرد. اتفاقا بیماری‌های انگلی علایم خاصی ندارند و در طول مسافرت و در اماکن شلوغ و خصوصا مدارس از طریق تماس‌های دستی یا تغذیه به راحتی شیوع پیدا کرده و به بقیه نیز سرایت می‌کنند.

یکی از بیماریهای انگلی که شیوع بیشتری هم دارد و به شدت به مسائل بهداشت فردی و اجتماعی مربوط می‌شود بیماری کرمک یا اکسیور است. در واقع در اصطلاح علمی به آن اکسیور می‏گویند و در میان مردم به اسم کرمک شناخته می‌شود. عامل این بیماری کرمی است انگلی به رنگ سفید و به شکل نخ با پوسته نرم که طول آن بین 2 تا 12 سانتیمتر است.

محل زندگی این انگل، دستگاه گوارش و راه ورودش از طریق دهان است. در واقع از طریق آب و مواد غذایی، تخم کرم وارد معده یا روده‌ها می‌شود و بعد، از لارو خارج و تبدیل به کرم بالغ می‌شود و در دستگاه گوارش عمدتا در قسمت تحتانی روده کوچک و روده بزرگ زندگی و عوارض و مشکلات و علائم خاص خودش را ایجاد می‌کند.

تشخیص

آزمایش مدفوع برای شناسایی انگلها، اعتبار قطعی ندارد، چرا که انگل کرمک با آزمایش مدفوع قابل کشف نیست و انگل ژیاردیا نیز با آزمایش مدفوع ممکن است قابل کشف نباشد، بنابراین لازم است با علایم بالینی انگلها آشنا باشیم.

نشانه‌های انگل در کودکان

علایم بیماری‌های انگلی معمولا یکسان نیست و به نوع انگل بستگی دارد، به طوری که ابتلای کودکان به برخی انگل‌ها همانند کرمک موجب خارش ناحیه مقعد در آنان می‌شود؛ یا کرمهای‌ آسکاریس علایمی نظیر بی ‌اشتهایی یا پُرخوری، بد اخلاقی، لجبازی و گاهی جاری شدن آب دهان در هنگام خواب را ایجاد می‌کند.

به هر حال اگر کودک یک یا چند مورد از علائم زیر را داشته باشد، ممکن است آلودگی انگلی داشته باشد. این علائم عبارت است از:

* خارش معقد: کرم ماده بارور عمدتا شب‌ها از دستگاه گوارش خارج می‏شود و اطراف نشیمنگاه تخم گذاری می‌کند. این مساله باعث می‌شود که خارش بسیار شدیدی در اواخر شب و اوایل صبح در ناحیه نشیمنگاه ایجاد شود و در اطفال نیز بسیار شایع است.

این خارش در دختر بچه‏ها با خارش واژن نیز همراه است. البته باید گفت که علل دیگر خارش پشت، رعایت نکردن بهداشت مقعد هنگام شستشو پس از اجابت مزاج است و یا علت خاراندن مقعد عواملی مانند حساسیت یا قارچ هم ممکن است باشد.

بیشترین علت خارش و یا سوزش واژن در کودکان دختر، کرمک (oxyuris) است که تشخیص افتراقی آن با عفونت ادراری است: در عفونت ادراری، سوزش ادرار در هنگام دفع ادرار است، نه سوزش واژن در غیر موقع دفع ادرار و بالاخره در عفونت ادراری، تکرار ادرار، تب و بوی بد در ادرار هم داریم.

* اسهالهای متناوب: اسهال متناوب از علائم شایع ژیاردیا است که در کودکان دیده می‏شود.

* آب دهان: جاری شدن غیر عادی آب دهان می‏تواند از علایم بیماریهای انگلی باشد.

* دل دردهای متناوب: شکم درد از علایم شایع مربوط به انواع انگلها است که بیشتر در اطراف ناف تظاهر می‏کند.

* دندان قروچه در شب: انگلها سمومی از خود ترشح می‏کنند که این سموم می‏توانند علایم متغیری را در کودک ایجاد کنند که یکی از آنها دندان قروچه در خواب و گاهی بعضی علایم عصبی هستند. باید گفت که از تشخیصهای افتراقی دندان قروچه در کودکان، عصبی بودن آنها است که باید در نظر گرفته شود.

پیشگیری

* در اطفالی که مبتلا هستند ناخنها همیشه باید کوتاه باشد که دلیل واضحی دارد، این بیماری همراه با خارش است، به دنبال خاراندن، تخم انگل می‌تواند زیر ناخن‌ها قرار بگیرد که با شستشوی آب و صابون هم از زیر ناخن خارج نمی‌شوند. پس بسیار اهمیت دارد که ناخن‌ها کاملا کوتاه باشند. این نکته اولی است که باید مورد توجه خانواده‌ها قرار گیرد.

* نکته دوم، شستشوی مکرر دستها با آب و صابون خصوصا پس از اجابت مزاج است. در صورت دست زدن به گلدان گل، چمن یا کار در باغچه، به سرعت دستها با صابون شسته شود و حتی با بُرس به خوبی تمیز شود.

تحقیقاتی که انجام شده، نشان داده است که تخم این بیماری داخل اتوبوسها، دستگیره ماشین‌ها و‌ روی صندلی‌ها بسیار فراوان دیده شده یعنی عامل بیماری به راحتی می‌تواند از این مکان‌ها منتقل شود. آموزش دادن به اطفال در این زمینه بسیار اهمیت دارد.

کودکی که مبتلا شده، باید نسبت به شستشوی مکرر نشیمنگاه خصوصا زمانی که صبح از خواب بیدار می‌شود، آگاه باشد. در واقع با این کار کرم‌ها کاملا دفع می‌شوند و احتمال ابتلا خیلی کم می‌شود.

* دفع بهداشتی زباله و فاضلاب، شستشوی دقیق و کامل سبزیجات و مصرف آب بهداشتی در پیشگیری این بیماری بسیار موثر است.

درمان بیماریهای انگلی

اگر کسی در خانواده به این بیماری مبتلا شود، احتمال این ‌که دیگران را هم مبتلا کرده باشد بسیار زیاد است. پس درمانش باید به شکل خانوادگی انجام شود. نکته مهم در درمان انگلها این است که هر موقع احساس کردیم کودک انگل دارد، باید فکر کنیم آلودگی به چند انگل وجود دارد به خصوص ابتلا به ژیاردیا و کرمک و آسکاریس و آمیب از عفونتهای شایع هستند. بنابراین بهتر است درمان همزمان صورت گیرد. یک درمان پیشنهادی دادن مجموعه مترونیدازول در کنار مبندازول است که با مراجعه به پزشک از میزان و زمان و نحوه مصرف آن آگاه خواهید شد.

البته خوب است بدانید که قرص مبندازول جویدنی است و مزه خوبی نیز دارد اما اگر کودک برای جویدن قرصها همکاری نکرد باید قرص را کوبید و در یک قاشق آب یا غذا حل کرد و به کودک داد و دقت شود که قرص را با آب، قورت ندهد.

توجه: قرص مبندازول به کودکان زیر دو سال تجویز نمی‏شود.

منابع:

* دکتر محمود بهشتی، متخصص اطفال و فوق تخصص خون و انکولوژی اطفال - مجله درد

* دکتر رضا رضایی طاهری، متخصص کودکان – ایسنا