به عقيده پژوهشگران، مشكلات و دردسرهاي اقتصادي ناشي از ناهنجاريهاي مادرزادي تنها بخشي از آسيبهايي است كه اين بيماريها به خانواده‏ها و جوامع وارد مي‏كنند، در حالي كه بخش مهم ديگر، مشكلات رواني و اجتماعي و عاطفي حاصل از آنهاست. در ضمن وجود اين بيماران باعث مي‏شود بخش مهمي از نيروهاي بهداشتي و بودجه و اعتبارات درماني جوامع صرف آنان شود و به ديگر بخشهاي جامعه كمتر اختصاص يابد، به همين دليل هرگونه تلاش براي كاستن از ميزان اين نقايص در نهايت به نفع كل جامعه خواهد بود.
اين آمارها به معناي آن نيست كه زنان باردار بايد درباره وضعيت جنين خود و يا بارداري نگران باشند اما در هر صورت اين موارد از واقعيتهايي است كه بايد قبول كنيم و درصدد چاره آن برآييم. اگر درباره اين بيماريها اطلاع رساني كافي شود مي‏توان با آگاه‏سازي مردم درباره علل ايجاد كننده آنها، راههاي پيشگيري، تشخيص و درمان به موقع و... تا حدود زيادي از مشكلات و دردسرهاي عاطفي، اجتماعي و اقتصادي ناشي از ناهنجاريهاي مادرزادي و آسيبهايي كه به خانواده‏ها و جامعه وارد مي‏شود جلوگيري كرد. «فنيل كتونوري» يكي از اين نوع بيماريهاست كه بد نيست درباره آن بيشتر بدانيم.

این بیماری برای اولین بارتوسط کولینگ کشف و به عنوان یک اختلال سوخت و ساز موروثی معرفی گردید. این بیماری از طریق ژنهای مغلوب و کروموزوم‏های معمولی از والدین به کودک منتقل می‏شود و موجب بروزعقب ماندگی نسبتا شدید می‏گردد. دراین بیماری اسیدآمینه فنیل آلانین که در مواد چربی زیاد یافت می‏شود دچارعدم سوخت و ساز شده و مقدارآن در خون افزایش می‏یابد.

«فنيل آلانين» و نقش آن در بدن

فنيل آلانين (مواد گوشتي (پروتئين‏ها)، لبنيات و حبوبات) يك اسيد آمينه ضروريست كه از طريق مواد غذائي وارد بدن مي‏شود. تنها قسمت كوچكي از فنيل آلانين موجود در بدن براي ساخت پروتئينها بكار مي‏رود، بقيه از طريق هيدروكسيلاسيون آنزيماتيك تبديل به تيروزين مي‏شود. تيروزين پيش‏ساز هورمونهاي تيروئيدي، كاتكول آمينها و ملاتونين است. هيدروكسيلاسيون فنيل آلا نين بوسيله آنزيم فنيل آلانين هيدروكسيلاز (PAH) كه در كبد ساخته مي‏شود صورت مي‏گيرد. براي انجام اين واكنش حضور تتراهيدروبيوپترين (BH4) ضروريست. اگر فنيل آلانين بدليل نقایص آنزيمي تبديل به تيروزين نشود از طريق مسير ديگري تبديل به متابوليتهاي ديگري مثل فنیل پيرويك اسيد شده و سرانجام از كليه‏ها دفع خواهد شد. اكثر افراد مبتلا به هيپر فنيل آلانينمي (99-90 درصد) دچار نقص در آنزيم PAH هستند. اين نقص آنزيمي بصورت اتوزوم مغلوب منتقل شده و در 1:10000 افراد ديده مي‏شود. طبق آمار موجود تعداد معلولین "پی ک یو" در کشور، به بیش از 6000 نفر رسیده که نیمی از آنها هنوز ناشناخته مانده‏اند. در صورت وجود فعاليت خفيف اين آنزيم افزايش سطح فنيل آلانين در گردش خون مشاهده مي‏شود اما سطح متابوليتهاي آنها به حدي نيست كه در ادرار ترشح شود (Non-PKU Hyperphenylalaninemia).

در شكل كلاسيك PKU فعاليت PAH وجود ندارد و غلظت فنيل پيرويك اسيد در ادرار بالا است. در موارد نادر شيرخواران مبتلا به نوع خاصي از فنيل كتونوري بنام PKU بدخيم هستند كه ناشي از نقص در سنتز و متابوليسم BH4 مي‏باشد.


يافته‏هاي بافت شناسي در ميلين زدائي بافت عصبي ناشي از موارد زير است

اثرات سمي فنيل پيرويك و فنيل لاكتيك اسيد بر بافت عصبي

كمبود تيروزين براي ساخت پيشسازهاي عصبي مثل تيرامين و كاتكول آمينها

سطح بالاي فنيل آلانين سنتز ديگر نوروترانسميترها مثل سروتونين را مهار مي‏كند

متابوليسم انرژي سلولها با كاهش سنتز هورمومهاي تيروئيدي كاهش مي‏يابد

سطح بالاي فنيل آلانين با انتقال آمينواسيدها بداخل بافت عصبي تداخل مي‏كند


علائم دردوران نوزادی

1) استفراغ به دنبال ورود اسیدآمینه فنیل آلانین مخصوصا بعد از خوردن شیر مادر

2) ناراحتی‏هایی نظیراگزما و جوش‏های چرکی

3) بیش از حد بوی ادرار نوزاد

4) اگر کهنه بچه را زیر آفتاب بیندازید رنگ آن تغییرمی‏کند ولی در بچه های مبتلا به p.k.u کهنه رنگ ارغوانی به خود می‏گیرد.

 

علائم بعد از 5 یا 6 سالگی

1) دندانهای پیش بیش از حد بزرگ شده و بین آنها فاصله می‏افتد.

2) جمجمه به اندازه کافی رشد نمی‏کند.

3) رنگ چشم معمولا آبی و رنگ موخرمایی یا طلایی می‏باشد.

4) اختلال تکلم و بی قراری در این افراد زیاد دیده می‏شود.

5) عقب‏ماندگی خفیف و متوسط است و معمولا با حملات صرع همراه می‏باشد.

 

بخاطر تاخير در ظهور علائم كلينيكي، انجام آزمايشات غربالگري (Screening) براي ارزيابي سطح فنيل آلانين از اهميت زيادي برخوردار است. از تغييرات عصبي تنها بوسيله رعايت رژيم غذائي موثر كه بايد هرچه سريعتر پس از تشخيص شروع شود، جلوگيري مي‏شود. شيرخواراني كه بيماري آنها ناشي از اختلال در سنتز يا متابوليسم BH4 است (2%) دچار نوع پيشرونده و كشنده بيماري مي‏شوند.

افراد مبتلا به نوع Non-PKU Phenylalaninemia داراي بهره هوشي طبيعي هستند. تشخيص اين بيماري در افراد حامله بسيار مهم است زيرا سطح بالاي فنيل آلانين در گردش خون مادر جنين را تحت تاثير قرار مي‏دهد.

 

تشخيص آزمايشگاهي

روشهائي مانند GUTHRIE كه در گذشته براي تشخيص استفاده مي‏شد بخاطر زمان طولاني انجام آزمايش و حساسيت كم آنها كنار گذاشته شده اند. در آزمون غربالگري PKU، كل فنيل آلانين خون اندازه‏گيري مي‏شود و موارد بالاتر از طبيعي بايد با روش HPLC تائيد شوند. مقادير ۲ تا ۴ میلی‏گرم بر دسی لیتر، حد طبيعي تا هيپرفنيل آلانينمي را نشان مي‏دهد. در نوع Non-PKU Phenylalaninemia مقدار فنيل آلانين ۲ تا ۱۰ میلی‏گرم بر دسی لیتر است. در نوع خفيف PKU غلظت آن ۱۰ تا ۲۰ میلی‏گرم بر دسی لیتر و در نوع كلاسيك بيش از ۲۰ میلی‏گرم بر دسی لیتر است.

نمونه خون بايد در روز دوم تا پنجم تولد جمع آوري شود. نوزاد بايد با رژيم غذائي غني از پروتئين بمدت حداقل 48 ساعت تغذيه شود. جمع‏آوري نمونه در روز اول تولد جواب منفي كاذب خواهد داد.

 

درمان
حذف فنيل آلانين از رژيم غذائي در درمان PKU بسيار موثر است و هر زمان كه بيماري تشخيص داده شد بايد اعمال شود. اين درمان بايد حداقل تا دهه اول زندگي كه مينراليزاسيون سلولهاي عصبي كامل مي‏شود ادامه يابد. اگرچه درمان پس از صدمه ديدن سلولهاي عصبي عقب ماندگي ذهني ايجاد شده را بر نخواهد گرداند ولي بعضي از ناهنجاريهاي رفتاري را كنترل خواهد كرد. درمان زنان حامله از اهميت بالائي برخوردار است زيرا سطح بالاي فنيل آلانين در خون مادر رشد جنين را تحت تاثير قرار مي‏دهد.

منبع:

www.excch.blogfa.com

www.pku.persianblog.ir