کروماتوگرافی به روشی اطلاق مي‏شود كه طي آن مخلوطي از مواد مختلف كه لازم است از يكديگر جدا شوند را از يك دستگاه و يا وسيله‏اي كه داراي يك ماده جامد معدني يا آلي با ذرات ريز و يا درشت مي‏باشد، عبور داده و در نتيجه برخي از مواد به نسبت زيادتر و محكم‏تر به وسيله اين مواد معدنی يا آلی نگهداری شده و برخی ديگر به سهولت از روی آن عبور می‏نمايند. مكانيسم اين عمل در حقيقت يك نوع جداسازی يا تقسيم مواد بين دو فاز می‏باشد. در مواقعی كه فقط نيروی كشش سطحی مواد مختلف را روی ذرات آلی يا معدنی جذب‏كننده نگه می‏دارد، نوع كروماتوگرافي را كروماتوگرافي جذبی (Adsorption chromatography) می‏نامند؛ در حالی كه اگر واكنش شيميايی رخ داد و اتصال شيميايی قطبی قابل ‏برگشت بين ماده مورد نظر و ماده‏جاذب در كار باشد، كروماتوگرافی مبادله يونی (Ion Exchange Chromatography) نامیده می‏شود. چنانچه ميل تركيبی اختصاصی بين جسم مورد نظر و ماده‏ جاذب در كار باشد، كروماتوگرافی بر اساس ميل تركيبی (Affinity) و چنانچه جدا‏سازی ملكول‏ها بر اساس اختلاف در اندازه ملكولی و اختلاف حلاليت در دو فاز باشد، كروماتوگرافی را تقسيمی (Partition) مي‏نامند.

اصول كلي انواع گروماتوگرافی‏ها يكسان بوده و در آنها معمولا دو فاز وجود دارد كه شامل فازهای ثابت و متحرك می‏باشند. در کروماتوگرافی یکی از فازها بدون حرکت است و فاز ساکن نامیده می‌شود و دیگری را فاز متحرک می‌نامند. اجزای یک مخلوط به وسیله جریانی از یک فاز متحرک از داخل فاز ساکن عبور داده می‌شود. جداسازی‌ها بر اساس اختلاف در سرعت مهاجرت اجزای مختلف نمونه استوارند. روش‌های کروماتوگرافی را می‌توان ابتدا بر حسب ماهیت فاز متحرک و سپس بر حسب ماهیت فاز ساکن طبقه‌ بندی کرد. فاز متحرک ممکن است گاز یا مایع و فاز ساکن ممکن است جامد یا مایع باشد. بدین ترتیب فرآیند کروماتوگرافی به چهار بخش اصلی تقسیم می‏شود: اگر فاز ساکن جامد باشد کروماتوگرافی را کروماتوگرافی جذب سطحی و اگر فاز ساکن، مایع باشد کروماتوگرافی را تقسیمی می‌نامند. هر یک از چهار نوع اصلی کروماتوگرافی انواع مختلف دارد:

   * کروماتوگرافی مایع - جامد
         o کروماتوگرافی جذب ‏سطحی
         o کروماتوگرافی لایه‏ نازک
         o کروماتوگرافی تبادل ‏یونی
         o کروماتوگرافی ژلی
   * کروماتوگرافی گاز - جامد
   * کروماتوگرافی مایع - مایع
         o کروماتوگرافی تقسیمی
         o کروماتوگرافی کاغذی
   * کروماتوگرافی گاز- مایع
         o کروماتوگرافی ستون مویین 
منبع: کتاب بیوشیمی عملی با تگیه بر نکات بالینی. تالیف محمد علی‏محمدی و مراد رستمی