نفلومتری عبارست از سنجش میزان نوری که برای عبور از محیط شفاف از مسیر اصلی‏اش دور می‏شود. معنی نفلومتری را نباید با اصلاح turbidimetry (کدورت سنجی) که عبارتست از اندازه گیری میزان کاهش نور بر اثر عبور از یک محلول کدر یا سوسپانسیون مواد، اشتباه کرد. واکنشهای رسوبی بین آنتی‏ژن و آنتی‏بادی در محلول‏های رقیق می‏تواند موجب انعکاس و تفرق نور شود که به وسیله نفلومتری سنجیده می‏شود. روش‏های سنجش میزان تفرق نور برای اولین بار در سال 1938 توسط Libby در مورد واکنش توکسین و آنتی‏توکسین دیفتری شرح داده شده و اکنون نیز کاربرد زیادی در آزمایشگاههای بالینی دارد. انجام آزمایش در مورد هر آنتی‏ژن با افزودن مقادیر معینی از آنتی‏سرم اختصاصی بسیار خالص و شفاف به مقادیر مختلف آتتی‏ژن آغاز می‏شود، سپس محصول واکنش آنتی‏بادی – آنتی‏ژن درون ظرف مخصوص در معرض پرتوهای نوری شامل طول موجهای مختلف قرار داده می‏شود و میزان تفرق نور به وسیله یک سلول فتوالکتریک بصورت «چگالی نوری» در اختیار ما قرار می‏گیرد (یعنی سلول فتوالکتریک کمیت تفرق را به صورت کمیت چگالی نور به ما می‏دهد).

اساس روش نفلومتری برای بررسی روش‏های آنتی‏ژن – آتنی‏بادی

پرتوهای نوری از منبع نور(که می‏تواند لیزری باشد) به کمک عدسی‏های ویژه بر روی نمونه متمرکز شده و از آن عبور می‏کند، سپس میزان پرتوهایی که بر اثر عبور از لوله، از مسیر مستقیم منحرف شده‏اند، روی یک سلول فتوالکتریک متمرکز می‏شوند تا میزان کدورت نمونه نشان داده شود. سپس از مقدار کدورت بدست آمده برای محاسبه غلضت آنتی‏ژن (یا آنتی‏بادی) استفاده می‏شود. از آنجا که در منطقه تعادل غلظت‏ها و منطقه فزونی آنتی‏بادی، (جایی که غلظت آنتی‏بادی از غلظت آنتی‏ژن بیشتر است) رابطه مستقیمی بین غلظت آنتی‏ژن و چگالی نوری وجود ندارد، اندازه گیری دقیق غلظت آنتی‏ژن فقط در شاخه صعودی منحنی رسوبی ممکن است. بنابراین برای اندازه‏گیری دقیق محلول‏هایی که در آن آنتی‏ژن غلظت بالائی دارد باید قبلا نمونه را رقیق کنیم. برای انجام نفلومتری در آزمایشگاهها روش‏های مختلفی ابداع شده اند: - در ایمونوپرسیپیتاسیون خودکار، با استفاده از یک «نفلومترفلوئورومتریک»همراه یک سری از کانال‏های عبوری نمونه‏های متعددی را بطور همزمان می‏سنجد.

- در نفلومتری لیزری، بجای نور معمولی از «پرتوهای لیزری هلیوم نئون» به عنوان منبع نوری، و از روشهای بسیار حساس جهت اندازه‏گیری تفرق (میزان پراکندگی) آن استفاده می‏شود.

- بکارگیری فیلترهای متعدد الکترونیکی نزدیک محل‏های همگرایی شعاع‏ها درجه حساسیت روش نفلومتری را بالا می‏برد.

- دستگاه سانتریفوژ پیشرفته‏ای مسلح به اشعه لیزر برای اندازه‏گیری میزان تفرق بکار گرفته می‏شود. این روش از مزیت‏های بالقوه مهمی نظیر سرعت، مقدار اندک معرف لازم و قابلیت ترکیب با روش‏های مختلف بهره‏مند است. نفلومتری بطور نظری، روش ساده و سریعی برای سنحش بسیاری از آنتی‏ژنها در مایعات بیولوژیکی است، ولی نقایصی هم دارد که هزینه نسبتا زیاد، تامین آنتی‏سرم‏های اختصاصی قوی و شفاف (از نظر نوری)، زمینه کدر حاصله از حضور لیپیدها و هموگلوبولین در سرم و نیاز به رقیق کردن مکرر، بخصوص برای غلظت‏های زیاد آنتی‏ژن از آن جمله‏اند.

ولی بهرحال باید توجه داشته باشیم که بعضی از این نقایص در میان سایر متدهای کمی نیز مشترک است و بسیاری از آنها را می‏توان با استفاده از تکنیک rate nephelometry برطرف ساخت (در این تکنیک، یک نفلومتر بطور الکترونیکی سیگنال‏های زمینه‏ای و فرعی را تقلیل می‏دهد). اکنون اندازه‏گیری دقیق میزان کدورت با انجام سریع آزمایشات متعدد در طی فاز صعودی واکنش رسوبی امکان پذیر است و نفلومترهایی که بسیاری از این جنبه‏ها را با هم ترکیب می‏کند نیز به بازار آمده اند. بهرحال کاربرد روزافزون چنین وسایلی و نیز بکارگیری grade reagents nephelometric، این متد را به روشی «ارزان» و «در دسترس» برای بسیاری از تشخیص‏های ایمونوشیمیایی تبدیل کرده است.

نفلومتری: نفلومتری فقط نوری را اندازه‏گیری می‏کند که از یک پرتو تابشی به یک زاویه قبلا تعیین شده پخش می‏گردد. نتایج حاصل از سنجش‏های نفلومتری به صورت واحدهای اختیاری مانند پراکندگی نسبی نور ثبت می‏شود. کنترل‏ها همراه آزمون به کار می‏رود، تا میزان پراکندگی نور زمینه ای را در معرف‏ها و نمونه‏های آزمون مشخص نماید و بر حسب IU/ml ثبت می‏شود. نفلومتری یکی از تکنیک‏های سریع و ارزان است، که نمونه زنده و دست نخورده می‏باشد و جهت کارهای بیولوژیک قابل استفاده است. در کارهای عملی نفلومتری را می‏توان برای اندازه گیری آنتی‏ژن یا آنتی‏بادی در محلول به کار برد. در اغلب موارد یک معرف برای ردیابی آنتی‏ژن در نمونه بیمار مورد استفاده قرار می‏گیرد مثل: اندازه‏گیری پراکندگی نور نمونه بیمار (آنتی‏ژن)+ آنتی‏بادی معرف مقدار نور منعکس شده توسط کمپلکس‏های آنتی‏ژن –آنتی‏بادی در محلول تحت تاثیر شکل و اندازه کمپلکس، اندکس انکسار نور محلول، طول موج و شدت پرتو تابشی و زاویه ردیابی می باشد. به طور کلی پراکندگی نور به موازات افزایش تعداد و اندازه کمپلکس‏های ایمنی افزایش می‏یابد. به کار بردن نفلومتری برای ردیابی کمپلکس‏های Ab-Ag مستلزم استفاده از اصول پرسیپیتاسیون است. که در آن تعادل تقریبی Ab-Ag منجر به پرسیپستاسیون مطلوب خواهد شد. توسط منحنی هایدلبرگر مشخص می‏شود که بیشترین میزان رسوب در ناحیه تعادل غلظت Ag و Ab است. در مخلوط‏های غلیظ تر تشکیل کمپلکس‏های ایمنی سبب تار و کدرشدن محلول می‏شود که می‏توان به وسیله جذب نور یا کدورت سنجی آنها را اندازه‏گیری کرد. تشکیل کمپلکس ایمنی سبب تفرق نور می‏گردد که به وسیله ردیاب‏های نوری سیلیکون به صورت زاویه یا درجه به سمت جلو اندازه‏گیری می‏شود. برای اندازه‏گیری دقیق آنتی‏ژن در مخلوط‏هایی که غلظت آنتی‏ژن در آنها بالاست ممکن است به رقیق کردن نیاز باشد. میزان جذب نوری می‏تواند در پی اضافه کردن آنتی‏بادی به آنتی‏ژن اندازه‏گیری شود که به عنوان end point نامیده می‏شود. از معایب این روش: وجود اجزاء موجود در سرم مثل لیپیدها و کمپلکس‏های ایمنی از قبل می‏باشد. آنتی‏ژن یا آنتی‏بادی‏هایی که به صورت روتین با نفلومتری اندازه‏گیری می‏شود: M-G-IgA-C4-C3 و فاکتور روماتوئید (RF)

منبع: http://pooyeshlab.com