دنیای گسترده علوم آزمایشگاهی

 غده تیروئید

غده ای است که در ناحیه ی نای، زیر غضروف های حنجره قرار دارد که معمولا به صورت دو لوب است که توسط یک قطعه ی میانی به نام ایسموس به هم متصل شده اند. مهمترین هورمونی که نیروئید تولید می کند تیروکسین (T4) می باشد. این هورمون در اکثر سلول های بدن گیرنده دارد و نقش های متابولیسمی و غیر متابولیسمی خود را ایفا می کند. از لحاظ میکروسکوپیک غده تیروئید ار فولیکول هایی تشکیل شده که داخل این فولیکول ها حفراتی وجود دارد که ترشحات داخل آن حفرات می ریزد. در دیواره این فولیکول ها سلول های مکعبی قرار دارند. به علاوه سلول هایی به نام سلول های اطراف فولیکولی پیرامون فولیکول ها قرار دارند که ترشح کلسی تونین را بر عهده دارند. هورمون های تیروئیدی از اسید آمینه تیروزین ساخته می شوند. اما متعاقب ترکیب با ید لیپوفیل می شوند. لذا به راحتی از غشا ی سلول هدف عبور کرده و به گیرنده های داخل هسته ای خود در سلول هدف می رسند و بسته به عملی که دارند یک ژن را روشن یا خاموش می کنند.

سنتز هورمون های تیروئیدی

اسید آمینه ی تیروزین می تواند با یک ید ترکیب شده و تولید مونویدوتیروزین کند (با آنزیم یدیناز) همچنین این ترکیب می تواند یک ید دیگر بگیرد و دی یدو تیروزین را تشکیل دهد. دو اسید آمینه ی تیروزین می توانند با هم ترکیب شوند و تولید تیرونین نماید. هورمون اصلی تیروئید، تیروکسین (T4) است که از ترکیب دو عدد دی یدوتیروزین ایجاد می شود به عبارتی تیروکسین تترایدوتیرونین نام دارد. اگر یکی از این دو تیروزین یک عدد ید داشته باشد مولکولی سه یده به نام تری یدوتیرونین ایجاد می شود که بسته به محل ید ها ایجاد انواعی از T3 می کند که قفط در یک شکل T3 فعال است و در شکل دیگر reverse T3 می شود که فرمی غیر فعال است.

سنتز هورمون های تیروئیدی به این شکل است که تیروزین مورد نیاز از مولکول پروتئینی بزرگی به نام تیرو گلوبولین که تعداد زیادی تیروزین دارد، به دست می آید. اما به منبعی برای ید نیز احتیاج است. ید می تواند به صورت اکسید یا به صورت احیا باشد. ید جذب شده از دستگاه گوارش به صورت احیا است (Iodide). این ید از طریق جریان خون به سمت تیروئید می رود. در سلول های تیروئید برای ورود ید پمپ های اختصاصی وجود دارد که به صورت سیمپورت (Symport) با سدیم یون های ید را از غشا ی فولیکول به داخل سلول به شکل فعال منتقل و تغلیظ می کنند. این ید باید با تیروزین ترکیب شود. برای این منظور باید ید از حالت احیا به حالت اکسید (Iodine) در بیاید. به این منظور از آنزیم پراکسیداز در سطح غشاء سلول استفاده می شود. ید اکسید شده توسط آنزیم یدیناز با تیروزین ترکیب می شود و ایجاد مونویدوتیروزین (MIT) و دی یدوتیروزین (DIT) ایجاد می شود. در مر حله ی بعد اینMIT وDIT ها با یکدیگر ترکیب شده و ایجاد T4، T3، و تعدادی reverse T3 می کنند. اما هنوز این ترکیبات به تیروگلوبولین متصل هستند و در داخل حفره فولیکول ذخیره می شوند. هرگاه به هورمون های تیروئیدی نیاز باشد این مولکول از طریق روند پینوسیتوز از غشای چین خورده ی سمت حفره ی فولیکولی سلول وارد سلول شده و آنزیم های لیزوزیم تیروگلوبولین را که حاوی T4 ،T3 هستند تجزیه و محصولات را آزاد می کند. T3 و T4 که لیپوفیل هستند به راحتی از غشا سلول عبور کرده وارد خون می شوند اما برای انتقال در خون نیازمند پرونئین های ناقل هستند. پروتئین های حامل این هورمون ها دو نوع اختصاصی و غیر اختصاصی هستند. نوع غیر اختصاصی آلبومین است که میل ترکیبی کمی به هورمون های تیروئیدی دارد اما از آن جا که مقدار زیادی از آن در بدن وجود دارد، سهم به سزایی در انتقال هورمون های تیروئیدی بر عهده دارد. مورد بعدی prealbumin است که تخصصی تراز آلبومین عمل می کند و میل ترکیبی بیشتری با هورمون های تیروئیدی دارد اما مقدار آن کمتر است و در برخی موجودات وجود ندارد. ناقل دیگری که تخصصی تر است TBG)Thyroxine-binding globulin) است که میل ترکیبی بسیار بیشتری به هورمون های تیروئیدی دارد اما مقدار آن کمتر از موارد قبل است.

سهم تولید T4 نسبت به T3 به مراتب بیشتر است و چون میل ترکیبی T4 با پروتئین های ناقل بیشتر است، لذا نیمه عمر بیشتری دارد و لذا برای انتقال در بدن، فرم T4 مناسب تر است. اما برای انجام عمل در سلول هدف T3 قابلیت های بهتری دارد. لذا در اکثر بافت ها به ویژه عضله، کبد و کلیه T4 به T3 تبدیل می شود چرا که اثرات قویتر و سریعتر دارد. به علت ذخیره زیاد تیروگلوبولین در حفره ی فیولیکول، کمبود های ید و متعاقبا کمبود هورمون های تیروئیدی معمولا با چند ماه تاخیر خود را نشان می دهد زیرا بدن مقدار کافی از ذخیره هورمون در فولیکول های تیروئید دارد