درمان ناباروری بستگی به علت ناباروری، مدت زمان نابارور بودن، سن والدین و الویتهای فردی دارد. برخی علتهای ناباروری قابل درمان نیستند. اما با پیشرفتهای به دست آمده، امکان باردار شدن یک خانم از طریق تکنولوژی و فرآیندهای مربوط به تولید مثل وجود دارد.

درمان برای زوجها

روشهای زیر برای زن یا مرد و یا هر دوی آنها استفاده می‏شوند:

معمولا توصیه می‏شود تعداد آمیزشهای خود را افزایش دهند. داشتن 2 تا 3 بار آمیزش جنسی در هفته احتمال باروری را افزایش می‏دهد. به هر جهت تعداد انزالهای بیشتر می‏تواند از تعداد اسپرمها نیز بکاهد. اسپرم در دستگاه تناسلی زن تا 72 ساعت مقاومت می‏کند و یک تخمک نیز می‏تواند تا 24 ساعت بعد از تخمک گذاری بارور باقی بماند.

درمانهای مربوط به زنان

داروهای باروری:

اصلی‏ترین درمان برای زنان نابارور که به دلیل اختلال در تخمک گذاری دچار ناباروری هستند، مصرف داروهای باروری می‏باشد. این داروها تخمک گذاری را تنظیم یا تحریک می‏کنند. به طور کلی آنها مشابه هورمونهای طبیعی مثل LH و FSH عمل می‏کنند و روند تخمک گذاری را فعال می‏نمایند.

داروهای باروری عبارت هستند از:

کلومیفن: این دارو به صورت خوراکی استفاده می‏شود و در زنانی که دچار سندرم تخمدان پلی کیستیک و یا دیگر نارسایی تخمدانی هستند، باعث تحریک تخمک گذاری می‏شود. این دارو منجر به رهاسازی هورمونهای LH و FSH از غده هیپوفیز می‏شود و این دو هورمون نیز باعث رشد فولیکول تخمدانی، یعنی فولیکولی که حاوی تخمک است، می‏گردند.

گنادوتروپین‏های انسانی یا HMG: این داروی تزریقی برای زنانی استفاده می‏شود که به دلیل نارسایی غده هیپوفیز، تخمک گذاری ندارند. بر خلاف داروی کلومیفن که غده هیپوفیز را تحریک می‏کند، این دارو و دیگر گنادوتروپینها به طور مستقیم تخمدانها را تحریک می‏کنند. این دارو شامل هورمونهای LH و FSH می‏باشد.

هورمون تحریک کننده فولیکول یا FSH: عملکرد FSH، تحریک تخمدانها به منظور رشد و تکامل فولیکولهای حاوی تخمک است.

گنادوتروپینهای جنین انسانی یا HCG: این دارو در ترکیب با کلومیفن، HMG و FSH استفاده می‏شود. این دارو باعث تحریک فولیکول برای رهاسازی تخمک می‏شود.

آنالوگ هورمون آزاد کننده گنادوتروپین (GnRH): این درمان برای زنانی استفاده می‏شود که سیکلهای نامنظم تخمدانی و یا تخمک گذاری نابالغی را قبل از رسیدن کامل فولیکول دارند.

مهارکننده‏های آروماتاز: آروماتاز آنزیمی است که تبدیل تستوسترون را به ترکیب آروماتیک استرادیول تسریع می‏کند. این دسته از داروها در درمان سرطان پیشرفته سینه به کار می‏روند.  گاهی اوقات پزشکان این دارو را برای زنانی که تخمک گذاری ندارند و به درمان کلومیفن سیترات نیز پاسخ نداده‏اند، استفاده می‏کنند. این گروه از داروها به دلیل عوارض جانبی که دارند، در خیلی از کشورها مورد تایید نمی‏باشند. این عوارض جانبی عبارتند از: نارساییهای مادرزادی و سقط جنین.

متفورمین (گلوکوفاژ): این داروی خوارکی باعث افزایش میزان تخمک گذاری می‏شود. این دارو زمانی استفاده می‏گردد که مقاومت به انسولین، علت ناباروری باشد. مقاومت به انسولین در ایجاد سندروم تخمدان پلی کیستیک نقش دارد.

بروموکریپتین: این دارو برای زنانی استفاده می‏شود که به دلیل داشتن پرولاکتین بالا، سیکلهای تخمک گذاری نامنظمی دارند. پرولاکتین هورمونی است که در زنان شیرده باعث تولید شیر می‏شود. بروموکریپتین تولید هورمون پرولاکتین را مهار می‏کند.

 

داروهای باروری و خطر حاملگیهای چند قلویی

داروهای تزریقی باروری، احتمال چند قلوزایی را افزایش می‏دهند، ولی داروهای خوراکی باروری مانند کلومیفن، احتمال چند قلوزایی را در حد کمتری افزایش می‏دهند. استفاده از این داروها نیاز به کنترل دقیق از طریق آزمایشات خون، آزمایشات هورمونی و اندازه‏گیریهای اولتراسوند سایز فولیکول تخمدان دارد. به طور کلی، هر چه تعداد جنینها بیشتر باشد، خطر تولد نوزاد نارس و درد زایمانی بیشتر است. نوزادان نارس در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به مشکلات و بیماریهای مختلف هستند. این خطرات برای سه قلوها بیشتر از دو قلوها و حاملگی‏های تک نوزادی است. زمانی که چندین جنین در یک بارداری به وجود می‏آیند، برداشت یک یا تعداد بیشتری از جنینها (کاهش بارداری چندقلویی) می‏تواند شرایط بهتری را برای بقای جنین ایجاد کند. این کار مشکلات احساسی جدی‏ را برای بسیاری از افراد به وجود می‏آورد. چنانچه شما و همسرتان می‏بایستی تحت درمان با داروهای باروری قرار گیرید، بهتر است قبل از شروع درمان، در رابطه با امکان فوق‏الذکر با پزشک خود مشورت کنید.

 

جراحی

جراحی نیز می‏تواند یکی از راههای درمان ناباروری باشد. مسدود شدن لوله‏های فالوپ رحم و یا دیگر مشکلات مربوط به لوله‏های فالوپ را می‏توان از طریق جراحی برطرف نمود. از طریق روشهای لاپاراسکوپی می‏توان عملهای بسیار ظریف و حساس را در لوله‏های فالوپ انجام داد. معمولا درمان ناباروری که علت آن آندومتریوز باشد، کار دشواری است. اگر چه هورمونهایی که در قرصهای ضد بارداری یافت می‏شوند، در درمان التهاب آندومتر (دیواره رحم) و از بین بردن درد موثر هستند، ولی در درمان ناباروری کاربردی نداشته‏اند. چنانچه شما مبتلا به آندومتریوز هستید، پزشکتان از درمانهایی برای تحریک تخمک گذاری استفاده خواهد کرد.

تکنولوژی تولید مثل کمکی (ART):

ART، انقلابی در درمان ناباروری است. پیشرفتهای پزشکی، بسیاری از زوجها را قادر به داشتن کودک بیولوژیک خودشان کرده است.

 

معمولترین اشکال ART

باروری خارج از رحم (IVF)

IVF یکی از موثرین اشکال ART می‏باشد. در این فرآیند، تخمک بالغ را از بدن خانم برداشته و آنرا با اسپرم مرد در ظرفی در آزمایشگاه بارور می‏کنند و جنین حاصله را 3 تا 5 روز بعد از بارور شدن، در رحم مادر جایگذاری می‏کنند. زمانی که هر دو لوله فالوپ مسدود شده باشند،IVF پیشنهاد می‏شود. این درمان در بسیاری از شرایط دیگر نیز استفاده می‏شود، از جمله آندومتریوز، ناباروری ناشناخته، ناباروی به علت فاکتورهایی از طرف مرد و نارساییهای تخمک گذاری. IVF احتمال چند قلوزایی را افزایش می‏دهد، زیرا معمولا چندین تخم بارور شده در بافت رحم جایگذاری می‏شوند. همچنین در IVF نیاز به آزمایشهای مکرر خون و تزریق روزانه هورمونها می‏باشد.

ART در شرایط زیر بهتر عمل می کند: زمانی که خانم رحم سالمی دارد؛ به خوبی به داروهای باروری پاسخ می‏دهد؛ تخمک گذاری طبیعی دارد و یا می‏تواند به خوبی از تخمک اهدا شده استفاده کند. در این روش، اسپرم مرد باید سالم باشد. درصد موفقیت ART بعد از سن 35 سالگی کاهش می‏یابد.

 

عوارض درمانهای ناباروری

حاملگی چند قلویی: بیشترین و معمولترین عارضه در درمان با ART، حاملگی چند قلویی است. تعداد جنینهای نگه داشته شده و بالغ شدن آنها و نهایتا تولدشان، تصمیمی است که توسط زوجها گرفته می‏شود. چنانچه چندین جنین در طی لقاح به وجود آمده باشند، برداشت یک یا چند تا از آنها امکان پذیر است (کاهش بارداری چندقلویی). بدین ترتیب احتمال بقا برای جنینهای باقیمانده افزایش می‏یابد.

سندرم تحریک بیش از حد تخمدان (OHSS): در صورت تحریک بیش از حد، تخمدانها بزرگ می‏شوند و منجر به درد و نفخ می‏گردند. معمولا علائم خفیف و متوسط این سندرم نیاز به درمان ندارند و از بین می‏روند، اگرچه بارداری می‏تواند بهبودی این علائم را به تاخیر بیندازد. ندرتا تجمع آب در حفره شکمی و قفسه سینه باعث تورم شکم و تنگی نفس می‏شود. این تجمع آب می‏تواند حجم خونی را کاهش داده و فشار خون کاهش یابد. موارد شدید این سندرم نیاز به درمان فوری دارند. زنان جوان و کسانی که مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک هستند، نسبت به بقیه در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به سندرم تحریک بیش از حد تخمدان می‏باشند.

خونریزی یا عفونت: مانند هر فرایند تهاجمی دیگری، در درمانهای ناباروری و تکنولوژیهای مربوط به آن نیز خطر خونریزی و عفونت وجود دارد.

وزن کم هنگام تولد: بالاترین درصد خطر وزن کم هنگام تولد، مربوط به حاملگی‏های چند قلویی است. در حاملگی تک نوزادی نیز بالاترین خطر وزن کم هنگام تولد، مربوط به درمان از طریق ART است.

نارسایی‏های مادرزادی: ممکن است درمان ART با نارساییهای مادرزادی همراه باشد. ولی این موضوع نیاز به تحقیقات بیشتری برای تایید دارد. اگر می‏خواهید از این روش درمانی استفاده کنید، بهتر است بدانید که تاکنون، ART موفقترین روش برای درمان ناباروری بوده است.

منبع: www.tebyan.net