نازایی یعنی یک زوج جوان زیر ۳۰ سال، بدون جلوگیری در مدت یک سال بارور نشوند. البته شروطی در این میان وجود دارد: زوج باید با هم زندگی کنند و دفعات نزدیکی معقولی در هفته (یک یا ۳ بار در هفته) داشته باشند و هیچ روش جلوگیری استفاده نشود و مهمتر آنکه در زمان تخمک گذاری کنار هم باشند، یعنی به دلایل کاری جدا از هم زندگی نکنند. اگر بعد از یک سال نزدیکی بدون جلوگیری، بارور نشدند، زوج باید با متخصص مشورت کنند.
در سن بالای ۳۰ سال یک سال صبر کردن جایز نیست و باید بعد از ۶ تا ۹ ماه به پزشک مراجعه کرد. بعد از مراجعه، ۳ مرحله خیلی مهم در ارزیابی یک زوج نابارور وجود دارد...
۱) تخمک گذاری درست خانم، اندازه‏گیری هورمونها، ارزیابی کار تخمدانها.
۲) حصول اطمینان از باز بودن لوله‏های رحمی خانم با کمک عکس رنگی رحم.
۳) آزمایش اسپرم.

قضیه نازایی دو طرفه است. اکثر آقایان همیشه فکر می‏کنند نابارور بودن تقصیر خانمهاست، در صورتی که نازایی مردها در دهه گذشته در ایران ۳ برابر شده است و دلیل آن استرس، مواد مخدر، سیگار و… است. در موارد پیشرفته‏تر آزمایشات ایمونولوژیک، بررسی سقط مکرر و… مورد بررسی قرار می‏گیرد.
حدود ۸۵% زوجین در طی سال اول و ۹۳% در طی سال دوم زندگی مشترک شانس حاملگی دارند و بعد از سال دوم شانس حاملگی رو به کاهش می‏رود.
نازائی یک مسئله شایع و نگران کننده برای زوجین محسوب می‏شود و تقریبا ۱۵% زوجین از این بیماری رنج می‏برند. گزارشاتی موجود است که شیوع آن در جوامع بشری در حال افزایش است. علل نازایی چند فاکتوری بوده و باید هر دو زوج بطور دقیق مورد بررسی قرار گیرند. بطور عمده نازایی به دو فاکتور زنانه و مردانه تقسیم می‏شود از علل مهم نازایی در زنان اختلال در تخمگذاری ـ ضایعات لوله رحمی ـ اندومتریوز و غیره می‏باشد و علل مهم مردانه اختلال درعملکرد ـ تعداد و شکل اسپرم می‏باشد.
عوامل مختلفی از قبیل افزایش سن، نوع تغذیه، چاقی، عوامل محیطی و شغلی و داروها، اختلالات کروموزومی و ژنتیکی و غیره می‏تواند روی قدرت باروری زن و مرد تاثیر بگذارد. با توجه به علل نازایی درمانهای طبی و جراحی مختلفی انجام می‏شود ولی در بعضی از موارد از جمله نازایی به علت نامشخص که حدود ۱۰% موارد را تشکیل می‏دهد و یا انسداد لوله رحم از روشهای نوین آزمایشگاهی برای این بیماران استفاده می‏شود این روشها شامل ICSI ZIFT GIFT IVF IUI یا Micro می‏باشد تلقیح اسپرم به داخل رحم با استفاده از اسپرم شوهر یا Intra Uterin Insemination در این روش مایع انزال از شوهر زوج گرفته می‏شود و بعد از شستشو و جداسازی، اسپرمهای زنده بوسیله کاتتر (لوله پلاستیکی) همزمان با تخمک‏گذاری وارد حفره رحم می‏شود.
تحریک تخمدان قبل از تزریق اسپرم بدلیل دستیابی به شانس بالای حاملگی توصیه می‏شود. زمان تخمک گذاری بوسیله سونوگرافیهای متعدد از تخمدان در روزهای متوالی و گاهی با اندازه‏گیری هورمونهای جنسی در ادرار و خون مشخص می‏شود. روش IUI روش ساده‏ای بوده و بیمار بدون ناراحتی همانند گرفتن اسپرم از دهانه رحم این عمل را می‏تواند تحمل نماید. اسپرم مورد استفاده باید بطور تازه از همسر بیمار گرفته شود این درمان را در موارد مختلفی از جمله نازایی با علت نامشخص، بعضی اختلالات اسپرم، وجود موکوس نامناسب در دهانه رحم برای عبور اسپرم و بعضی از بیماران با اختلالات تخمک گذاری می‏توان استفاده کرد این روش را معمولا تا ۵، ۶ بار در یک زوج انجام می‏دهند و شانس حاملگی بعد از ۴ دوره حدود ۳۵% می‏باشد و نیاز به استراحت نمی‏باشد و مریضها می‏توانند فعالیت روزانه خود را داشته باشند.

لقاح آزمایشگاهی In Vitro Fertilization
اولین نوزاد متولد شده با استفاده از روش درمانی در سال ۱۹۷۸ بوسیله Edwards و Steptoe گزارش شد. این روش درمانی امید تازه‏ای برای زوجهای نازا بوجود آورد. IVF مشابه IUI ساده و بدون نیاز به بستری شدن بیمار انجام می‏شود و شامل مراحل زیر می‏باشد:

الف) تحریک تخمک گذاری
با تجویز داروهای محرک تخمک گذاری، تخمدانهای بیمار تعداد زیادی فولیکول اووسیت (تخمک) تولید می‏کنند. زمان رسیده شدن فولیکولها بوسیله سونوگرافیهای واژینال متعدد تخمدان و اندازه‏گیری استرادیول سرم که از روز هشتم درمان شروع می‏شود تعیین می‏شود.

ب) جمع آوری اووسیتها
با تحریک تخمک گذاری، تخمدانها به اندازه پرتقال متوسط بزرگ شده و معمولا در نزدیکی دیواره واژن قرار می‏گیرد این امر کمک می‏کند که پزشک بوسیله سوزن مخصوصی از طریق دیواره واژن اووسیتها را از تخمدان جمع‏آوری کند که این عمل معمولا زیر بیهوشی عمومی یا موضعی انجام می‏شود.

پ) تهیه و آماده سازی اسپرم
صبح روز جمع‏آوری اووسیتها مایع انزال از همسر بیمار تهیه و با روشهای مختلف مایع انزال شستشو و اسپرم سالم و بسیار فعال جدا می‏شوند.

ت) لقاح و رشد جنینها در محیط آزمایشگاه
اسپرم و اووسیتها را در مجاورت یکدیگر در محیطهای کشت جنینی در طول شب در انکوباتور دی اکسید کربن در دمای ۳۷ سانتیگراد قرار می‏دهند تا لقاح صورت گیرد صبح روز بعد در صورت لقاح جنینها برای مدت ۲۴ ساعت دیگر جنینها را داخل انکوباتور قرار می‏دهند تا به مرحله ۴ ۸ سلولی برسند.

ث) انتقال جنینها به داخل رحم
اگر چه تعداد جنینهای تشکیل شده معمولا بیش از سه عدد می‏باشد ولی به منظور جلوگیری از حاملگیهای چند قلوئی تعداد ۲ تا ۳ جنین بداخل رحم منتقل می‏شود و مابقی آنها با استفاده از روش ذخیره سازی بوسیله منجمد کردن آن ذخیره و در موارد مورد نیاز در سیکل درمانی بعدی استفاده می‏شود.

ج) تجویز هورمون پروژسترون
در نیمه دوم سیکل قاعدگی به منظور آماده سازی رحم برای لانه گزینی و نگه‏داشتن جنین توسط رحم هورمون پروژسترون به بیمار تجویز می‏شود و تست حاملگی حدود ۱۲ روز بعد از انتقال جنین انجام می‏شود.
IVF در مورد انسداد لوله رحم و مردانی که دارای اسپرمهای بسیار ضعیف و نامناسب برای IUI می‏باشند بکار برده می‏شود و میزان موفقیت IVF برای انتقال جنین ۲۵% و میزان تولد زنده ۱۸% در هر سیکل درمانی می‏باشد میزان بستگی به سن علت نازایی و کیفیت اسپرم دارد.

تلقیح نطفه به داخل رحم Gamate intra Fallopisn Transfer
روش فوق تا مرحله جمع آوری تخمکها و تهیه و آماده سازی اسپرم مشابه IVF است و اسپرم و تخمک از طریق لاپاراسکپی به لوله رحم منتقل می‏شود و در این روش نیاز به لوله رحم سالم می‏باشد.

انتقال نطفه بارور شده داخل لوله رحم Zygote intra Fallopian Transfer
در GIFT بیماران مشابه IVF آماده شده و تخمکها جمع آوری و در آزمایشگاه لقاح صورت می‏گیرد و زایگوت (جنین تک سلولی) تشکیل شده و بوسیله لاپاراسکپی بداخل لوله رحم منتقل می‏شود این روش در مواردی که انتقال جنین از دهانه رحم مشکل باشد انجام می‏شود.

تزریق اسپرم بداخل تخمک Intra Cytoplasmic Sperm Injection
اووسیت حاوی گلیکوپروتئینی بنام Zona Pellucida و غشاء سیتوپلاسمی می‏باشد که مانع ورود اسپرم به حرکت و شکل غیرطبیعی بداخل سیتوپلاسم تخمک و در نتیجه مانع لقاح می‏شود و در سالهای اخیر روش جدیدی بنام CSI ابداع شده که قادر است اختلالات شدید اسپرم (شکل و حرکت غیر طبیعی) را درمان نماید در این روش اسپرم منفرد بوسیله سوزن باریک که ۱۲ برابر نازکتر از یک تار مو است در حالیکه تخمک بوسیله پیپت نگهدارنده ثابت نگهداشته شده است مستقیما داخل سیتوپلاسم تخمک تزریق می‏شود و واکنش اسپرم و تخمک را تسهیل می‏نماید میزان لقاح برای هر تخمک ۷۰% و میزان موفقیت حاملگی برای هر سیکل درمانی بیش از ۲۴% گزارش شده است. ICSI از IVF گرانتر بوده و نیاز به وسایل پیچیده و فرد مجرب دارد این روش تهاجمی بوده و تمامی سدهای طبیعی را به منظور انجام لقاح از بین می‏برد اگر چه اطلاعات اولیه از سراسر جهان افزایش خطر اختلالات مادرزادی و کروموزمی را گزارش نکرده‏اند ولی هنوز مشخص نیست که آیا نوزدان مذکور که با این روش بدنیا می‏آیند در آینده از نازایی رنج خواهند برد.

امید است با استفاده از درمانهای فوق کلیه زوجین نازا بتوانند به آرزوی دیرینه خود که داشتن فرزندان صالح است جامه عمل بپوشانند و با درخشش آفتاب امید به حول و قوه الهی دلهای آرزومند و پر از حسرت را لبریز از شادی و شعف نموده و لبهای بسته را به گل شکر شکوفا نماید.

لینک دانلود کلیپ بررسی عوامل موثر در نازایی:

http://jamnews.ir/Images/News/AtachFile/30-1-1391/FILE634704566630506927.flv

منبع: www.azkadeh.com